ÇED kararı iptal edildi ama arsamın kamulaştırma bedeli kesinleşti; faaliyet durduğu için parayı iade edip araziyi hemen geri alabilir miyim?

Hayır; ÇED kararının iptali, kesinleşmiş kamulaştırmanın ve tapu devrinin kendiliğinden tersine döndüğü anlamına gelmez. Faaliyetin yürütülmesi için gereken çevresel karar ile taşınmazın edinimi farklı işlemlerdir. Bedeli tek taraflı geri yatırmanız da hemen araziyi geri almanızı sağlamaz.

ÇED iptal kararının gerekçesini ve hükmünü, idareye tebliğini, varsa sonraki yargı kararlarını ve kamulaştırmanın dayanaklarını birlikte inceletin. İptal yalnız çevresel değerlendirmedeki bir eksikliğe mi ilişkin, kamulaştırmanın dayanağını da etkiliyor mu? İdarenin yargı kararının gereğini yerine getirmesi gerekir; fakat bundan her durumda eski malike derhâl tapu verilmesi sonucu çıkmaz.

İdarenin artık kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik ihtiyacı kalmadığı için geri verme yoluna gitmesiyle, malikin kanundaki koşullarla geri alma hakkını kullanması farklıdır. Malikin geri alma düzeninde bedelin kesinleşmesinden başlayan beş yıllık dönem, amaca uygun işlem veya tesis yapılmaması ya da taşınmazın kamu yararına tahsis edilmeyerek olduğu gibi bırakılması ve hakkın doğmasından itibaren bir yıllık kullanım süresi önemlidir. Birlikte kamulaştırılan taşınmazlar ve özel kanun istisnaları ayrıca değerlendirilir.

İdareden iptal sonrasında parsel için hangi işlemin yapılacağını ve başka geçerli kamu yararı kullanımının bulunup bulunmadığını yazılı sorun. Geri verme, geri alma veya edinim işleminin hukuka aykırılığına dayanan talebin hangisinin uygun olduğunu belirleyin. Faaliyet durdu diye bütün koşulların oluştuğunu kabul etmeyin; bedelin iadesi ve varsa faizi de seçilen yolun hükümlerine göre çözülmelidir.