İnternette kamulaştırma parası vergisiz yazıyor ama taşınmaz işletmemde kayıtlı; aynı açıklamaya güvenebilir miyim?

Hayır; kişisel taşınmaz için yazılmış “kamulaştırma parası vergisiz” açıklamasını işletmenizde kayıtlı taşınmaza doğrudan uygulamayın. Önce taşınmazın bir şahıs işletmesine mi, yoksa ayrı tüzel kişiliği olan şirkete mi ait olduğunu ve faaliyetin türünü belirleyin. Ticari işletmeye dâhil kıymetin elden çıkarılmasından doğan kazançla kişinin ticari faaliyet dışındaki taşınmaz kazancı aynı rejimde değildir.

Gerçek kişinin ticari kazancı işletme kayıtları ve ilgili vergi hükümleriyle hesaplanır; sermaye şirketinde ise safi kurum kazancı esas alınır. Kişisel taşınmazlardaki beş yıllık süreyi işletme malı için genel bir muafiyet saymayın. Buna karşılık işletmeye kayıtlı olması da alınan bedelin tamamına, maliyet ve uygulanabilir istisnalar incelenmeden vergi çıkacağı anlamına gelmez. Edinim tarihi, kayıtlı değer ve amortisman bilgileri bu incelemeye girer. Gerçek usulde vergiye tabi çiftçinin zirai üretimde kullandığı gayrimenkul, kanunda değer artışı kazancı hükmünde ayrıca sayılmıştır; serbest meslek faaliyetindeki kıymetlerde de ayrı kazanç hükmü vardır. “İşletme kaydı” sözüyle bu ayrımları atlamayın.

Vergi türlerini de ayırın. Kamulaştırma Kanunu kapsamında taşınmazın kamulaştırmayı yapan Devlet veya kamu tüzel kişisine devri için 1 Haziran 2026’dan itibaren KDV istisnası vardır; bu, ticari veya kurum kazancının da otomatik vergiden istisna olduğu anlamına gelmez. İşlemin kapsamı ve teslim tarihi ayrıca belirlenir. Daha önce indirilmiş KDV’nin durumu da ayrı hesap gerektirir; yalnız yeni faturada KDV olmamasına bakarak bütün vergi işlemlerinin bittiğini düşünmeyin.

Tapu, edinim ve sabit kıymet kayıtlarını, kamulaştırma ve teslim belgelerini, faturaları ve ödeme dökümünü muhasebecinizle birlikte inceleyin. Kurumlara özgü taşınmaz kazancı istisnası ileri sürülüyorsa 15 Temmuz 2023 öncesi aktife girişe ilişkin geçiş düzeni ve diğer koşullar ayrıca kontrol edilmelidir; eski oran ve şartlar her yeni edinimde devam etmez. İnternetteki açıklamanın hangi vergiye, mükellefe ve işlem tarihine ilişkin olduğunu belirlemeden beyanı veya belge düzenini bırakmayın.